ISO 11133:2014

Bản hiện hành; thay ISO/TS 11133-1:2009 và ISO/TS 11133-2:2003

Sửa đổi 1:2018

Đính chính, làm rõ phạm vi, chuẩn bị môi trường, mức cấy cho thử năng suất (kể cả định lượng), chọn lọc, đặc hiệu; thử môi trường dùng với màng lọc; môi trường lỏng đa mục đích; sửa bảng chủng E.1 (thực phẩm), F.1 (nước)

Sửa đổi 2:2020

Bổ sung thử hiệu năng môi trường khẳng định và thuốc thử

TCVN 8128:2015

Chấp nhận ISO 11133:2014, ban hành trước hai sửa đổi

ISO/FDIS 11133 (lần 2)

Tên mở rộng thành “… môi trường nuôi cấy và thuốc thử”; giai đoạn bỏ phiếu FDIS từ 20/8/2026; khi ban hành sẽ thay ISO 11133:2014

Bảng chủng kiểm soát của ISO/TC 34/SC 9

Công bố trên website ban kỹ thuật, cập nhật ít nhất mỗi năm một lần (bản V4 ngày 05/5/2025 tại thời điểm biên soạn)

Pha sẵn (đĩa, ống, chai) có CoA theo ISO 11133

Kiểm tra khi nhận: nhiệt độ vận chuyển, bao bì, nhãn, hạn dùng, cảm quan; lưu CoA ghi rõ chủng thử, mức cấy, tiêu chí, kết quả; bảo quản đúng điều kiện

Được dựa vào kết quả thử của nhà sản xuất khi phép thử đúng tiêu chuẩn và vận chuyển đúng điều kiện

Tự pha từ bột, hạt thương mại

Mỗi mẻ: kiểm tra lý hoá, vô trùng và thử hiệu năng tối thiểu với chủng tiêu chuẩn chỉ định (chủng đánh dấu “b” trong bảng)

CoA lô bột không thay cho kiểm tra mẻ, vì khâu pha chế quyết định chất lượng mẻ

Tự pha từ từng thành phần

Phòng thí nghiệm đóng vai trò nhà sản xuất – nên thử đầy đủ các chủng, chức năng trong bảng

Rủi ro cao nhất, chỉ nên dùng khi không có môi trường thương mại phù hợp

Supplement, thuốc thử khẳng định

Bảo quản theo nhà sản xuất, ghi ngày nhận, bỏ khi hết hạn; thử hiệu năng thuốc thử khẳng định theo Sửa đổi 2

Bột, hạt, supplement

Nơi khô mát, đậy kín sau mỗi lần dùng; ghi ngày nhận, ngày mở nắp; bỏ khi vón cục, đổi màu dù chưa hết hạn

Để gần nồi hấp, nơi ẩm; mở nắp lâu

Nước

Không chứa clo, amoni, ion kim loại; độ dẫn điện < 25 µS/cm (nên < 5 µS/cm); vi sinh < 10³ CFU/mL (nên < 10²); dùng nước mới lọc hoặc chứa trong bình trơ

Dùng nước máy; bình chứa để lâu bị nhiễm khuẩn

Cân, hoà tan

Đúng g/L theo nhà sản xuất; ghi khối lượng, thể tích; đun đến khi thạch tan hoàn toàn

Thạch chưa tan hết, môi trường không đồng nhất

pH

Đo sau tiệt trùng trên mẫu đã nguội về 25 °C; chênh không quá ± 0,2 so với giá trị công bố; nếu cần chỉnh thì chỉnh trước khi tiệt trùng

Đo khi còn nóng; máy pH chưa hiệu chuẩn

Tiệt trùng

Theo nhà sản xuất, thường 121 °C trong 15 phút; chu kỳ được thẩm định theo thể tích nạp (thông dụng ≤ 500 mL mỗi chai). XLD, VRBG, VRBL, TCBS… chỉ đun sôi, không hấp

Hấp quá lâu, thể tích lớn: môi trường sẫm màu (phản ứng Maillard), giảm năng suất

Làm nguội, bổ sung

Làm nguội trong bể ổn nhiệt 45–50 °C rồi mới thêm supplement vô trùng; giữ thạch lỏng ở 45–50 °C không quá 8 giờ; chỉ nấu chảy lại một lần

Thêm supplement khi thạch quá nóng làm hỏng chất chọn lọc, kháng sinh

Đổ đĩa, chia ống

Đổ trên mặt phẳng, đều, không bọt khí; dán nhãn mã mẻ, ngày pha; để đông rồi đóng gói kín

Đĩa mỏng, nhanh khô; nước đọng trên nắp

1. Lý hoá

Màu, độ trong, kết tủa; độ đông, độ dày thạch; thể tích trong ống, chai; pH

Đúng mô tả của nhà sản xuất; pH ± 0,2 ở 25 °C

2. Vô trùng

Ủ một phần đại diện của mẻ, không cấy, ở nhiệt độ và thời gian của phương pháp

Không có vi sinh vật mọc

3. Hiệu năng

Năng suất, chọn lọc, đặc hiệu với chủng chuẩn có mã WDCM (mục 5)

Theo bảng tiêu chí của ISO 11133 hoặc tiêu chuẩn phương pháp

Năng suất – định lượng

Chủng đích có mọc đủ không?

Chủng đích, mức thấp – khoảng 50–100 CFU/đĩa; cấy song song lên môi trường tham chiếu

PR ≥ 0,5 (chọn lọc); PR ≥ 0,7 (không chọn lọc)

Năng suất – định tính

Như trên, với môi trường dùng để phân lập

Ria cấy chủng đích

Mọc tốt (điểm 2), khuẩn lạc điển hình

Chọn lọc

Chủng không đích có bị ức chế không?

Chủng không đích ≥ 10⁴ CFU

Ức chế hoàn toàn (0) hoặc một phần (1) theo bảng

Đặc hiệu

Có phân biệt được chủng đích với chủng gây nhiễu không?

Chủng không đích cho phản ứng gần giống

Màu, hình thái đúng mô tả và khác biệt rõ

Đọc đúng kết quả

Với môi trường chọn lọc, PR thường dưới 1 vì chất chọn lọc gây stress cả cho chủng đích; PR hơi lớn hơn 1 có thể gặp do sai số đếm.

Nếu dùng mẻ Baird-Parker ở ví dụ trên cho mẫu thật, kết quả S. aureus có thể thấp hơn thực tế quá một nửa – lô sản phẩm vượt giới hạn có thể bị báo đạt.

Ghi PR của từng mẻ lên biểu đồ kiểm soát (Phụ lục G) để thấy xu hướng giảm trước khi có mẻ không đạt.

Bột, hạt chưa mở

Nơi khô, mát, tránh ánh sáng, theo nhà sản xuất

Dùng trước hạn trên nhãn

Bột, hạt đã mở

Đậy kín ngay sau khi dùng; ghi ngày mở

Bỏ khi vón cục, đổi màu dù còn hạn

Supplement

Theo nhà sản xuất

Ghi ngày nhận; bỏ khi hết hạn

Môi trường đã chuẩn bị (đĩa, ống, chai)

5 ± 3 °C, tránh ánh sáng, đóng gói kín chống mất nước; không để đông đá

Hạn dùng do phòng thí nghiệm xác định và có dữ liệu thử hiệu năng ở cuối hạn

Môi trường pha sẵn mua ngoài

Theo nhãn và CoA của nhà sản xuất

Kiểm tra nhiệt độ vận chuyển khi nhận